Ontvochtiging van het kasklimaat
Klimaatgelijkheid, ontvochtiging, uitstraling, isolatie en gewasactivering. In dit tweede artikel in een reeks van 5 gaat Aat Dijkshoorn in op ontvochtiging onder gesloten doek.
Bij alle teelten zal deze tijd van het jaar één of meerdere energiedoeken gesloten liggen in de nacht. Is er gevaar voor een te vochtig kasklimaat ? Het vocht in de kaslucht is het resultaat van toevoer en afvoer. Als de aanvoer van vocht hoger is dan de afvoer zal het absoluut vocht in de kaslucht stijgen. Het absoluut vocht in gram/m3 of gram/kg kaslucht is af te lezen in de meeste klimaat computers. Dat is de beste manier om te volgen of de vochtbalans van de kas in evenwicht is. Beter dan met het relatief vocht RV, want die is sterk afhankelijk van de temperatuur.
De planten of het gewas zorgen in de nacht voor toevoer van vocht in het kasklimaat door verdamping. Die verdamping is nodig voor de aanvoer van mineralen naar groeiende planten delen. Vooral het element Ca is belangrijk omdat die alleen passief via water transport de nieuwe cellen kan bereiken. En zonder voldoende aanvoer van Ca ontstaan zwakkere cellen. Zelfs als er overdag voldoende Ca is opgenomen door veel verdamping bij zonnig weer. Het is nl. gebleken dat Ca irreversibel wordt opgeslagen. Dit betekent dat een teveel Ca overdag niet gebruikt kan worden in de nacht. Er moet een constante aanvoer (zeg binnen een paar uur) van nieuw Ca zijn. Overigens gaat het maar om kleine hoeveelheden. In de nacht situatie zonder assimilatie licht is een verdamping in de orde van 20 gram water per uur meestal voldoende.
Als de verdamping veel hoger is dan gevraagd door de plant, dan kost dat onnodig energie. Elke 10 gram verdamping per uur kost 6 Watt aan verwarmingsvermogen!
Bij een te vochtig klimaat is het dus zaak om eerst te kijken hoe het zit met de aanvoer van vocht. Kan de minimum buis omlaag of er zelfs helemaal uit? Vaak kan met enige gerichte luchtbeweging ook al voldoende gewasverdamping gerealiseerd worden. Dat hangt natuurlijk wel sterk af van de doordringbaarheid in het gewas en de mate van luchtbeweging. Onnodig hard blazen leidt ook tot een teveel aan verdamping en kost dan dus ook weer energie.
Bij grondteelten draagt naast het gewas ook de grond zelf bij aan toevoer van vocht in het kasklimaat. Dan moet er dus ook extra afgevoerd worden.
Het vocht onder het gesloten doek wordt op verschillende manieren afgevoerd. Dan kan door condensatie aan de (koude) buitengevel. Bij grote kassen is er relatief weinig buitengevel en zal die afvoer dus niet voldoende zijn. Dan wordt het vocht vooral door het schermdoek afgevoerd mits dat vocht doorlatende vezels of openingen bevat. Het transport door het doek hangt af van het verschil in absoluut vocht onder en boven het doek. Het vocht boven het doek verdwijnt hoofdzakelijk door condensatie tegen het koude kasdek. Hoe kouder het kasdek, des te meer kan er condenseren. Afvoer van vocht verloopt dus als een 2-traps proces: eerst door het doek, daarna afvoer door condensatie of door ventilatie.
Als het kasklimaat te vochtig wordt naar de zin van de teler, is het zaak om eerst te proberen de aanvoer te verminderen. Ten tweede kan geprobeerd worden de afvoer boven het scherm te verhogen. Dit betekent dat je moet vermijden met schermkieren te werken, want dan warmt de kaslucht en het dek boven het doek op en zal de afvoer door condensatie juist minder worden. Beter is het om dan te proberen te ventileren boven het scherm. Afhankelijk van de buiten omstandigheden moeten er soms forse raamstanden ingesteld worden. Als dat ook nog onvoldoende afvoer genereert kan tenslotte met een kleine schermkier de afvoer door het doek vergroot worden.
Bij het subtiele spel van klimaat regelen is het nuttig om gevoel te krijgen voor de orde van grootten van de gewasverdamping, de mate van mogelijk transport door het doek en het uiteindelijk resultaat van de balans tussen aanvoer en afvoer. Informeer bijv. naar de orde van grootte van vocht transport door je schermdoek bij de schermleverancier. Het resultaat van de vochtbalans kun je continu volgen door het absoluut vocht onder en boven je scherm te meten. Een meetbox boven het scherm plus een vochtmeting buiten is dan zeer behulpzaam.
Lees hier het eerste artikel, over klimaatgelijkheid.
Wilt u op de hoogte blijven van Het Nieuwe Telen en andere energie onderwerpen, kom dan naar het EnergiekEvent op donderdag 26 maart in Bleiswijk. Kijk hier voor informatie een aanmelding. Of vraag om informatie bij Aat Dijkshoorn, [email protected], projectleider het Nieuwe Telen voor Kas als Energiebron: het programma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken voor energiebesparing en duurzaamheid in de glastuinbouw.
