Ondanks jarenlange investeringen in het dichten van kassen en het zuiveren van afvalwater, worden chemische middelen nog altijd op grote schaal aangetroffen in het oppervlaktewater rondom glastuinbouwkassen. Dat blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu. Bij minstens 60% van de watermeetpunten die de overheid hanteert in kassengebieden, worden milieunormen overschreden door giftige stoffen afkomstig uit de kassen. Onder de aangetroffen stoffen bevonden zich zes verboden stoffen. Natuur & Milieu concludeert dat chemievrije teelt de enige mogelijkheid is om het waterleven te beschermen.
Het idee leeft breed dat de Nederlandse glastuinbouw een gesloten systeem is, waarin water, kunstmest en bestrijdingsmiddelen binnen de kas blijven. Dat beeld is hardnekkig, maar onjuist, aldus de natuur- en milieuorganisaties.
Uit onderzoek van het bureau BWZ Ingenieurs, in opdracht van Natuur & Milieu, blijkt dat er ondanks allerlei technische maatregelen en toezeggingen van de sector nog steeds structureel bestrijdingsmiddelen worden aangetroffen in sloten en vaarten rondom kassen.
De oorzaken zijn niet onderzocht, maar kunnen uiteenlopen van lekkages en lozingen tot ventilatie via open ramen. "Technische maatregelen en handhaving alleen zijn niet genoeg", zegt Rob van Tilburg, directeur programma's van Natuur & Milieu. "Dit onderzoek laat zien dat dit geen uitzondering is. Zolang chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, blijven schadelijke stoffen in het water terechtkomen. Chemievrije teelt is daarom noodzakelijk."
Alle overschrijdingen zijn schadelijk
De onderzoekers analyseerden elf jaar aan meetgegevens uit landelijke watermeetnetten in glastuinbouwgebieden. Daaruit blijkt dat het aantal normoverschrijdingen tussen 2014 en 2024 fors is gedaald. Dat is positief nieuws, stelt Natuur & Milieu. Tegelijkertijd zien de onderzoekers dat bij minstens 60% van de meetpunten jaarlijks één of meerdere stoffen de toegestane normen overschrijden. Met andere woorden: op meer dan de helft van de plekken komen jaarlijks stoffen in het water terecht die schadelijk zijn voor het waterleven.
Bovendien zijn de overschrijdingen vaak fors: meerdere keren boven de norm, met uitschieters tot meer dan 100 keer de toegestane waarde. 'Alle overschrijdingen zijn schadelijk', zegt Van Tilburg. 'De norm is echt een harde grens waarbij schade optreedt bij planten en dieren en in het ecosysteem.'
'Toxische druk'
In het water zitten vaak mengsels van verschillende bestrijdingsmiddelen. Hierdoor ontstaat de zogenaamde 'toxische druk': het gecombineerde effect van meerdere stoffen tegelijk. Ook lage concentraties van verschillende stoffen kunnen zo ernstige effecten hebben op het waterleven. Op de helft van de meetpunten is die toxische druk nog altijd zo hoog, dat soorten kunnen verdwijnen. De glastuinbouw scoort daarbij relatief slecht: het aandeel locaties met een hoge toxische druk ligt meer dan twee keer zo hoog als het landelijke gemiddelde van oppervlaktewater.
Spanning met biologische bestrijding
Uit het onderzoek blijkt dat vooral insecticiden en fungiciden worden aangetroffen. Veel van deze middelen werken niet selectief. Zo doden insecticiden ook andere insecten dan alleen plaaginsecten. 'We zien dat steeds meer telers gebruikmaken van natuurlijke alternatieven voor insecticiden, zoals sluipwespen en lieveheersbeestjes. Dan zou je verwachten dat je niet zóveel insectendodende bestrijdingsmiddelen aantreft in het water, maar dat is helaas wel zo', aldus Natuur & Milieu.
Afspraken 2027 buiten bereik
De Rijksoverheid heeft met de sector afgesproken dat in de glastuinbouw uiterlijk in 2027 nagenoeg geen bestrijdingsmiddelen meer naar de omgeving mogen lekken. Op basis van de huidige cijfers is dat doel zonder extra maatregelen onhaalbaar, stelt de natuur- en milieuclub. 'De sector heeft laten zien dat verbetering mogelijk is, maar om dit probleem echt aan te pakken moeten we naar de bron kijken: het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen drastisch verminderen.'
Over het onderzoek
De analyse is gebaseerd op openbare meetgegevens uit het Landelijk Meetnet Gewasbeschermingsmiddelen, het Waterkwaliteitsportaal en de Bestrijdingsmiddelenatlas. Het onderzoek analyseert het aantreffen van bestrijdingsmiddelen, de normoverschrijdingen, de mate daarvan en de toxische druk in oppervlaktewater rondom glastuinbouwgebieden over de periode 2014–2024.
Lees hier het onderzoek
Bron: Natuur & Milieu
