Maurits Kooijman en Marco Kortekaas van KP Holland zijn onlangs gestart met de teelt van lepelplanten (Spathiphyllum) in een nieuwe kas. Deze planten groeien van nature op de schaduwrijke bosbodem in tropische gebieden en zijn daardoor aangepast aan omstandigheden met weinig licht en een hoge luchtvochtigheid.
© Gardin Van links naar rechts: Maurits Kooijman en Marco Kortekaas van KP Holland, en Tim Noordijke van Gardin
"Het nabootsen van tropische groeiomstandigheden in een kas is niet altijd eenvoudig. De hoeveelheid licht die planten aankunnen, verandert gedurende het jaar en hangt af van factoren zoals het seizoen, de leeftijd van de plant, het krijten van het kasdek, de vermeerderingsmethode en het kasklimaat," vertelt Maurits Kooijman, hoofdteelt bij KP Holland.
Elke verandering in de kas betekent dat telers opnieuw moeten bepalen hoeveel zonlicht ze toelaten en hoeveel ze afschermen met schermdoeken. Te weinig licht remt de groei, maar te veel licht kan snel tot stress leiden.
Een opvallend voorbeeld deed zich voor op 17 januari 2026. Hoewel januari een van de donkerste maanden van Nederland is, kregen de planten op een heldere winterdag toch te maken met lichtstress. De schade werd pas bijna twee weken later zichtbaar, toen de bladeren gele vlekken en verkleuring vertoonden.
© Gardin Links: een gezond donkergroen blad in januari, rechts een gestrest blad in januari, met chlorotische vlekken en vergeling
"Een van de grootste uitdagingen is dat lichtstress niet direct zichtbaar is. Planten kunnen al beschadigd zijn voordat je iets ziet. Bij Spathiphyllum uit zich dat uiteindelijk in chlorose of gele vlekken op het blad, wat de marktwaarde sterk verlaagt. Zonder data over fotosynthese is het moeilijk te bepalen wanneer de stress precies is ontstaan," deelt Marco Kortekaas, teler bij KP Holland.
Het onzichtbare zichtbaar maken
Het monitoringsysteem van Gardin is ontwikkeld voor de praktijk en meet continu planten over oppervlakken tot 10 m². Door middel van chlorofylfluorescentie wordt de fotosynthese in real time gevolgd. Zo kunnen telers stress vroegtijdig signaleren en de omstandigheden aanpassen voordat zichtbare schade optreedt.
KP Holland gebruikte Gardin om precies te zien wanneer planten lichtstress ervaarden. Veranderingen in seizoen, belichting, plantstadium of schermstrategie werden direct zichtbaar in de plantreactie.
"Van winter naar zomer passen tropische potplanten zich geleidelijk aan aan hogere lichtintensiteiten. Het meten van fotosynthese-efficiëntie is een krachtige manier om dit proces te begrijpen, en de Gardin-sensor maakt die reacties duidelijk zichtbaar," vertelt Tim Noordijke, plantspecialist bij Gardin
Zo ontstond een biofeedback-loop: aanpassingen testen, de plantreactie meten en de strategie optimaliseren. Door stress vroeg te signaleren, kon KP Holland ingrijpen voordat zichtbare schade ontstond.
Optimalisatie van de teelt
1. Jonge planten hebben minder licht nodig
Toen jonge planten in de kas werden geplaatst, bleek uit de metingen direct dat zij minder licht aankunnen dan volwassen planten. Zoals te zien in onderstaande afbeelding daalde hun fotosynthese-efficiëntie overdag onder de minimale grens van 38%, ondanks dat zij dezelfde lichtintensiteit kregen.
Dit is te vergelijken met een motor. Fotosynthese-efficiëntie geeft aan hoe efficiënt de plant functioneert. Daalt de efficiëntie, dan moet de plant als het ware op een hoger 'toerental' draaien om het licht te verwerken.
De grens van 38% fungeert als veiligheidslijn:
• Boven 38% → de plant functioneert normaal
• Onder 38% → de plant wordt overbelast
Als dit te lang duurt, raakt het fotosynthesesysteem overbelast en neemt de kans op schade toe. Dit is niet alleen overdag zichtbaar, maar ook 's nachts: planten herstellen dan niet volledig, wat wijst op blijvende stress. Uiteindelijk kan dit leiden tot vergeling van het blad.
© Gardin Fotosynthese-efficiëntie van volwassen en jonge planten van 27 tot en met 30 september
Op basis van deze inzichten plaatst KP Holland jonge planten nu eerst twee weken in een donkerder deel van de kas voordat ze naar de hoofdteelt worden verplaatst.
2. Ontkrijten vraagt om aanpassing van schermstrategie
Na de zomer wordt het krijt van het kasdek verwijderd, wat zorgt voor een sterke toename in lichtintensiteit en direct licht.
Met Gardin ontdekte KP Holland dat planten hierdoor veel eerder dan verwacht lichtstress ervaarden. Daarom werd de schermstrategie aangepast: de schermen worden nu al gesloten bij ongeveer 50% lagere stralingswaarden dan voorheen. Dit voorkomt kwaliteitsverlies.
3. Snel wisselende weersomstandigheden
Op dagen met snel afwisselende zon en bewolking reageerde de klimaatcomputer niet altijd snel genoeg. De ingestelde stralingsdrempels voor het sluiten van schermen waren nog niet bereikt, terwijl de planten al stress ervaarden.
"Constante plantkwaliteit is voor ons essentieel, zeker in relatie tot retailklanten. Als de kwaliteit daalt, heeft dat direct invloed op de waarde van onze planten. Gardin helpt ons precies te zien wanneer er te veel licht is. Door daarop in te spelen met onze schermstrategie blijven de planten gezonder en groeien ze beter, waardoor we constant de kwaliteit kunnen leveren die klanten verwachten," aldus Maurits en Marco.
Op basis van de aanbevelingen van Gardin hebben zij de instellingen van hun klimaatcomputer aangepast.
Reflectie
Volgens de telers heeft Gardin een nieuwe manier van kijken naar de interactie tussen plant en klimaat mogelijk gemaakt.
"We hadden vaak ideeën over hoe planten op licht reageren, maar nu kunnen we het echt meten. Soms bevestigt de data onze verwachtingen, soms verrast het ons. Planten kunnen al stress hebben voordat je iets ziet. Met Gardin zien we in real time wat er gebeurt en kunnen we direct bijsturen," vertelt Maurits.
Door hun schermstrategie gedurende het seizoen te verbeteren, heeft KP Holland beter inzicht gekregen in de reactie van het gewas op licht. Voor potplantentelers, waarbij visuele kwaliteit direct de waarde bepaalt, maakt vroege stressdetectie een groot verschil.
Voor meer informatie:
Gardin
[email protected]
www.gardin.co.uk
