Het laatste decennium is er een aantal kwekers opgestaan in ons land, die zich specialiseren in schaduwplanten. Niet iedereen heeft tenslotte een zonnige tuin. Maar ook het bewust aanleggen van schaduwtuinen of maken van beschaduwde hoekjes met meer bomen is populair geworden. En daarmee open je ook de tuinpoort voor de spannende, nieuwe planten die daar thuishoren. Eén van de kwekers die daar (bijna) alles van weet, is Pieter Nijhoff (1972). Zijn kwekerij in Wapenveld trekt steeds meer liefhebbers, maar zelf reist hij ook actief het land door als deelnemer aan prominente plantenmarkten.
© Perennial Power
De keuze voor schaduwplanten
"Ik woon in het bos, met redelijk wat grond rond het huis. Hier ben ik begonnen te kweken. Toen ik nog in de ICT werkte en met het idee speelde om van mijn passie mijn werk te maken, was het mij wel duidelijk dat ik op deze plek niet zoveel kon met zonaanbidders. Het voelde in het begin nog alsof ik veroordeeld was tot de schaduw. Dat was natuurlijk een kwestie van 'onbekend maakt onbemind'. Naarmate ik mij steeds meer verdiepte in wat wél mogelijk was in de schaduw, ontdekte ik de meest fantastische soorten! Veel schaduwplanten kweek ik vanwege het mooie blad. En bladplanten hebben het hele seizoen sierwaarde. Een mooie schaduwtuin wordt mijns inziens vooral gemaakt door de juiste combinatie van bladvormen, bladkleur en textuur, en minder door kleur van de bloemen."
Waarom duurzaam? Waarom niet!
Pieter is heel duidelijk over zijn keuze om zo duurzaam mogelijk te werken: "Als je een monocultuur kweekt, begrijp ik dat het risico groot is dat je je hele productie kwijt kunt raken door een ziekte of plaag. De vraag is dus of dat de toekomst heeft? Ikzelf vermeerder van heel veel soorten kleine partijtjes. Natuurlijk, soms mislukt er eens iets. Dat is in het grotere geheel geen probleem! Dat geldt ook in je eigen tuin; ook daar raak je weleens planten kwijt."
Hij maakt dus keuzes: "Met sommige soorten stop ik om ze te kweken, als het meerdere jaren achtereen misgaat of resulteert in lelijke planten. Naar klanten toe is dat ook het eerlijkste verhaal. Je hebt prachtige Aziatische soorten, Mansoor, maar de klant heeft er ook niets aan als ze daarna in de tuin kaal gegeten worden door slakken. En ik vind het natuurlijk belangrijk om mijn klanten goed voor te lichten. Als ze gifvrije planten willen, dan moeten ze ook kunnen accepteren dat er af en toe een hapje van gegeten wordt!"
Gelukkig blijven er na selectie nog heel veel mooie schaduwplanten over, die het prima doen in de meeste tuinen. Pieter heeft een selectie gemaakt, waaronder heel wat spannende nieuwere soorten…
© Perennial Power
Pieters favoriete schaduwplanten
Geranium nodosum 'Tony's Talisman'
Geraniums (ooievaarsbek) zijn populaire tuinplanten, maar de meeste staan graag in de zon. Een uitzondering vormen de G. nodosum-soorten; die zijn geschikt voor de schaduw. Alle vormen hebben een zeer lange bloeitijd en vele verdragen zelfs droge schaduw! Deze cultivar heeft een intense, diepe magentakleur waarmee hij zich echt onderscheidt. Zoals elke Geranium nodosum zaait hij zich wel uit, maar hij is gemakkelijk weer weg te wieden. Een aanrader voor beginners!
Hedychium hybride 'Tara'
Dit is een spectaculaire siergember met enorme kaarsvormige bloemen in een intense kleur oranje. Ik zou zelf zeggen: de allermooiste! Ze is ook nog eens licht geurend. De 'Tara' is goed winterhard met een mulchlaag en is ook in een grote pot te kweken (dan overwinteren in de kas en regelmatig bijmesten). Staan ze in de volle grond, dan komen ze pas in juni boven. Deze siergember komt het mooiste tot zijn recht in grote pollen en de planten worden dan 1,20-1,80 m hoog. De mooie 'Tara' kan prima lichte schaduw verdragen en houdt van humusrijke, licht vochtige bodems. Probeer het eens!
Begonia pedatifida 'Nervures Rouge'
Deze tuinbegonia is een bewezen winterharde soort. Dus: wat let je? Hij heeft groen, diep ingesneden, handvormig blad met rode nerven. De planten zijn het mooiste in de schaduw en worden tot ca. 45 cm hoog. Als hij bloeit (wat hij qua schoonheid niet eens nodig heeft), dan is dat roze, in juli of augustus. Een plant voor een niet te droge, maar wel voldoende gedraineerde standplaats. Aan natte voeten heeft de begonia een hekel. Mooi in combinatie b.v. Brunnera, lagere varens of Helleborus.
Disporum longistylum 'Night Heron'
Disporum is een plant die een beetje op de Salomonszegel lijkt. De 'Night Heron' is een hele mooie. De stengels en het blad ontvouwen zich sierlijk in het vroege voorjaar en zijn dan zeer donker, roodbruin gekleurd. Combineer dit met de geelgroen gekleurde bloemen en je hebt echt iets wat eruit springt De stengels lijken op bamboe door de schutbladen die om stengelsegmenten zitten. Deze gelijkenis is zeker bij oude pollen erg treffend. Disporum 'Night Heron' kan in goede omstandigheden ruim boven 1 meter hoog worden. Ze staan graag in humusrijke grond, die voldoende vochtig blijft, maar ook goed gedraineerd is. In het najaar draagt de plant donker glimmende bessen en het blad is wintergroen. Veel hommels komen ervan meegenieten. Een favoriet van mij, maar pas op met late nachtvorst in het voorjaar.
Maianthemum racemosum
Maianthemum (Smilacina) racemosum, het is een hele mond vol, maar wel voor een schaduwplant met goede kwaliteiten. Deze 'valse Salomonszegel' is makkelijk te onderscheiden van de echte Salomonszegel, door zijn opvallende crème-witte pluimen. De bloemen geuren ook prettig. Deze plant groeit niet snel, maar eenmaal gesetteld vormt hij uiteindelijk schitterende pollen met overhangende stengels. Een plant voor tuiniers met een beetje geduld dus! Na de bloei krijgen ze bessen, die eerst groenig-roze en later roodgekleurd zijn.
Woodwardia unigemmata
Tussen alle bladplanten mogen varens natuurlijk niet ontbreken. Maar dat is een extreem grote familie en een zeer diverse groep planten, variërend van piepklein tot metershoog. Om er eentje uit te lichten die ik zelf erg mooi vind: de Woodwardia unigemmata. Dit is een kettingvaren met bladeren tot wel 150 cm. Het blad kleurt rood bij het uitlopen en gaat dan over in mooie bronstinten voordat het groen wordt. Maakt broedbolletjes aan het blad, decoratief en direct duidelijk hoe deze varen zich vermeerdert… Jonge planten kunnen vorstgevoelig zijn; oudere exemplaren redden het prima met wat winterbedekking.
Persicaria 'Dragon's Eye'
Roodbladige planten geven altijd veel diepte aan de border. De 'Dragon's Eye' is een aanwinst, want dit is een niet-woekerende Persicaria. Deze soort blijft lager (100 cm) dan de bekendere Persicaria microcephala 'Red Dragon', die vaak omvalt en veel steun nodig heeft. De plant heeft een zeer mooie, donkerrode chevrontékening in het blad, met crèmekleurige randjes. Doet het prima in halfschaduw, maar kan ook elders in de tuin een plek krijgen in de zon. Het donkere blad is mooi te combineren met groenbladige planten, b.v. tussen soorten die vroeger in het jaar bloeien, en in de zomer wat van hun glans verliezen. Zo houd je de schaduwhoek steeds weer interessant!
Strobilanthes penstemoides
De meeste tuiniers zijn wel bekend met de wat grove S. atropurpureus. Maar Strobilanthes penstemonoides is wat mij betreft het mooiere familielid! Het is een vertakte, rijk bebladerde en rijkbloeiende plant die vanaf juli massa's grote blauwe lipbloemen geeft. De bloei gaat heel lang door. Kan redelijk wat schaduw verdragen en kleur toevoegen later in de zomer, maar hij doet het ook prima in de zon. Deze Strobilanthes woekert niet; kruipt niet verder en zaait zich niet uit. Van alle soorten in mijn tuin vind ik dit tot nu toe zeker de allerbeste.
Saruma henryi
Saruma henryi is nog relatief onbekend. Dat is jammer, want de plant verdient meer aandacht. Het blad is groot en hartvormig. Door de beharing voelt het fluweelachtig aan. In het vroege voorjaar heeft het loof een bijzondere, donkerpaarse kleur. Deze kleur verdwijnt langzaam naarmate het seizoen vordert. De bloemen zijn lichtgeel van kleur, niet al te groot en kijken je goed aan. Een uitstekende eigenschap van Saruma is dat de plant lang doorbloeit. De bloei kan wel tot september aanhouden. Qua standplaats is Saruma henryi geen lastige klant. Een beetje schaduw is geen enkel probleem en met normaal vocht doen ze het ook prima in de volle zon. In de schaduw kunnen ze zelfs best wel droog staan. Saruma henryi wordt ongeveer 50 centimeter hoog en breed. De plant is volkomen winterhard en zaait zich bescheiden uit.
Diphylleia cymosa
De Diphylleia heet in het Nederlands wel 'Paraplublad' en het is zichtbaar dat hij verwant is aan de Podophyllum (Voetblad). Het is een schaduwplant uit de Amerikaanse Appalachen, met prachtig groot blad, dat bronskleurig is in het jonge stadium. Als bonus zijn er de witte bloemen in mei-juni, die daarna ook nog eens fraaie blauwe bessen maken. Drie keer mooi dus!
Trillium in soorten
Prachtige bosplanten met hun eenvoudige verschijning. De naam Trillium (drieblad) slaat op hun 'drie-eenheid': elke steel heeft drie kelken en die hebben weer drie kroonblaadjes. De teelt is traag, dus het zijn vaak geen goedkope planten. Tussen het zaaien en de eerste bloei zit vaak wel 6 jaar! Ik moet bekennen, ik heb hierin niet echt favorieten… ik vind ze allemaal mooi! Je hebt twee groepen. De eerste omvat soorten met geteelde bloemen, zoals T. erectum of de T. flexipes. Daarnaast heb je de soorten met 'zittende' bloemen, direct op het blad. Deze groep heeft mooi gevlekt blad. Ik vind zelf de hoge soorten het meest bruikbaar in de tuin. Trillium kurabayashii is hiervan een voorbeeld. Dat is een vroege soort met grote (meestal) donkerrode bloemen. Een plaatje!
Ypsilandra thibetica
Ypsilandra heeft geen Nederlandse naam en is nog een vrij onbekende soort. Hij vormt wintergroene rozetten, met een hele vroege bloei: al in februari. Bloeit met witte aren met blauwe meeldraden. Na de bloei blijft de plant nog lang mooi, als de bloei-aar naar het oudroze verkleurt. De bloemen geuren erg sterk… wel even door de knieën daarvoor! Houdt van een humusrijke bodem. Pas op met te snel groeiende buren en geef deze schoonheid even de tijd om te settelen.
Tuiniertip van Pieter
Schaduwplekken in de tuin hoeven niet lastig te zijn, maar bieden juist nieuwe kansen voor een andere beplanting en sfeer. Bepaal eerst wat voor schaduw je hebt. Krijgt de plek op het warmst van de dag toch soms de zon, kies dan voor planten die in de zon en halfschaduw groeien. Krijgt de tuin of de border ook rond het midden van de dag nog steeds geen zon, kies dan voor planten die in de halfschaduw tot volledige schaduw kunnen groeien. Let bij het kiezen van planten in je schaduwtuintje vooral ook op het blad. Immers, veel schaduwplanten bloeien vroeg in het jaar, als het bladerdek zich nog niet heeft gesloten. Combineer vol plezier verschillende vormen, kleuren en texturen, zodat de tuin ook later in het jaar interessant blijft. Geef de bodem wat extra aandacht voor je begint met planten, door veel organisch materiaal toe te voegen, zoals compost. Een goede start is het halve werk!
Voor meer informatie:
Perennial Power
www.perennialpower.nl
