Donderdag 12 februari vond het slotevenement plaats van het onderzoeksproject Energlik. In Hoogstraten kwamen onderzoekers en geïnteresseerden samen om de resultaten te bespreken. De studiedag werd georganiseerd door het consortium van Interreg Vlaanderen-Nederland project Energlik, onder coördinatie van Proefcentrum Hoogstraten.
Binnen het Interreg Vlaanderen-Nederland project Energlik bundelden 11 Vlaamse en Nederlandse partners hun krachten om concrete stappen te zetten richting de doelstelling: de CO₂-uitstoot richting 2030 drastisch omlaag en in 2050 een klimaatneutrale glastuinbouw.
In het project lag de focus op de ontwikkeling van vier innovatieve technologieën die de CO₂-uitstoot in de glastuinbouw kunnen beperken. Naast praktijkproeven werd ook aanvullend onderzoek uitgevoerd naar de economische haalbaarheid en de milieutechnische impact van deze innovaties. Bram De Kort van Interreg zette op het slotevent het project in de kijker: "Interreg stimuleert grensoverschrijdende samenwerking en ondersteunt sterke projecten met toegevoegde waarde voor mensen, de economie en de planeet. Energlik is daar een uitstekend voorbeeld van."
© Proefcentrum Hoogstraten
Vier innovaties voor minder CO₂-uitstoot
In het project werden vier nieuwe innovaties ontwikkeld. Zo werd een CO₂-afvangstinstallatie uitgewerkt die CO₂ uit de verwarmingsinstallatie opvangt, zuivert en opslaat om later opnieuw in te zetten in de teelt. Daardoor kunnen de warmtevraag en CO₂-voorziening losgekoppeld worden van elkaar. De gebruikte techniek hiervoor is Pressure Swing Adsorption of kortweg PSA. Jan Creylman van Thomas More schetst: "PSA is een lowtechtechnologie om CO₂ uit rookgassen op te concentreren, die goed combineerbaar is met een WKK, en goedkoop, veilig en schaalbaar is."
© Proefcentrum Hoogstraten
In een tweede innovatie werd ingezet op de ontwikkeling van vernieuwde schermmaterialen die de serre beter isoleren, zodat minder warmte verloren gaat, wat de CO₂-uitstoot aanzienlijk beperkt. De focus ligt op de schermeigenschappen. "Het is wetenschappelijk vastgesteld dat telers het bij het juiste eind hadden dat ontvochtigen doorheen het scherm zeer efficiënt is", vertelt Filip Bronchart van Universiteit Gent.
Een derde innovatie richtte zich op energie-efficiënte actieve ontvochtigingssystemen. Deze systemen verwijderen vocht uit de serre zonder de ramen te openen, waardoor energieverlies wordt vermeden. Filip: "Binnen Energlik hebben we de mogelijkheden verkend voor energie-efficiënte ontvochtiging van kaslucht in de glastuinbouw, op basis van beproefde technieken uit andere sectoren."
© Proefcentrum Hoogstraten
Tot slot werden sensoren ontwikkeld die schimmelsporen kunnen detecteren. Omdat energiezuinig telen vaak betekent dat ramen langer gesloten blijven, neemt het risico op schimmelziekten toe. "We hebben biosensoren eerder al succesvol ingezet om bacteriën en moleculen te detecteren, maar bij schimmelsporen bleek dat een grotere uitdaging. Met surface imprinting en elektropolymerisatie hebben we toch twee routes gevonden om dit ook voor schimmelsporen mogelijk te maken", legt Bart van Grinsven uit. Met deze sensoren zou wellicht in de toekomst de schimmeldruk nauwkeurig worden gemonitord en kan tijdig worden ingegrepen.
© Proefcentrum Hoogstraten
Innovaties getest in de praktijk
Verschillende innovaties werden uitgebreid getest in de praktijk. Nieuwe schermmaterialen werden ontwikkeld, doorgemeten en geselecteerd op isolerende prestaties. De best isolerende schermen werden vervolgens ingezet in teeltproeven met tomaat, paprika en komkommer, waarbij tot drie schermen per teelt werden gecombineerd.
© Proefcentrum Hoogstraten
Ook verschillende types ontvochtigingssystemen werden ontworpen, gebouwd en geïnstalleerd, met voelbare warmteterugwinning of met warmtepomp. In combinatie met een energiezuinige klimaat- en schermsturing resulteerden deze maatregelen in alle teelten in aanzienlijke energiebesparingen zonder productieverlies.
© Proefcentrum Hoogstraten
Bovendien toonde een proef in een commerciële tomatenserre aan dat een intensiever gebruik van meerdere schermen, zowel overdag als 's nachts, het energieverbruik sterk kan verlagen. Teler Jelle De Ryck van Tomerel sprak afgelopen najaar lovend over zijn ervaring: "In 2025 moesten we onze gasketel niet bij aanschakelen, terwijl dit in 2024 – ondanks het warmere voorjaar – wel het geval was. Dit was mogelijk dankzij het dubbele energiescherm en een intensiever schermgebruik."
© EnerglikJelle De Ryck van Tomerel deelde zijn ervaringen als demopartner in het Energlikproject op 2 oktober 2025, op bezoek bij het Proefstation voor de Groenteteelt in Sint-Katelijne-Waver.
Schermen tonen grootste potentieel
Uit de economische en ecologische evaluaties blijkt dat schermen momenteel het grootste potentieel hebben om de glastuinbouw richting klimaatneutraliteit te sturen. Ze vereisen een relatief beperkte investering en leveren aanzienlijke warmtebesparingen op, zeker in alle onbelichte teelten. In combinatie met energiezuinige ontvochtigingssystemen worden de CO₂-emissies verder verlaagd. "Ontvochtigingssystemen verlagen de impact op het milieu, maar een hoge efficiëntie is hiervoor essentieel", kadert Luis Corbala Robles van ILVO. De economische haalbaarheid is vooral afhankelijk van investeringskosten.
Voor de andere innovaties is de economische en ecologische meerwaarde op dit moment nog minder duidelijk, onder meer door hoge investeringskosten en de nood aan bijkomend onderzoek. Deze factoren zullen mee bepalen welke technologieën in de toekomst breed ingang vinden in de praktijk. Het project heeft nog eens duidelijk laten zien dat energiezuinige teeltsturing (hogere RV, meer schermuren) tot aanzienlijke besparingen leidt, iets wat geen additionele investeringen van een teler vraagt. Dat wordt nog eens benadrukt door Silke Hemming van Wageningen University and Research: "Een hogere RV accepteren, een warmtepomp voor ontvochtiging en meer schermen met betere energieschermen leveren de belangrijkste bijdrage aan energiebesparing bij vruchtgroenten."
Bron: Proefcentrum Hoogstraten / Energlik
