Verkennend onderzoek vroege detectie kiepers in tulp

'Kiepers' of 'zweters' vormen een significant probleem in de tulpenbroeierij. Het zijn tulpen die door calciumtekort in stelen en bladeren onvoldoende stevigheid ontwikkelen en omkiepen. Adequaat ventileren met warme lucht voorkomt dit, maar kost veel energie. Recent onderzoek toonde aan dat spectrale cameratechniek kiepgevoelige tulpen eerder kan detecteren dan met het blote oog mogelijk is. Dit verkennend onderzoek richt zich op de praktische toepasbaarheid van deze techniek in tulpenbroeierijen en daarnaast ook op of de toepassing ervan rendabel is.

Vis-NIR spectrale beeldverwerking (400-1000 nm) is een belangrijke niet-destructieve techniek geworden voor het beoordelen van biofysische eigenschappen van planten. Onderzoek uit 2014-2021 heeft aangetoond dat de kiepgevoelige fase in de tweede week in de kas ontstaat, met significante verschillen tussen cultivars. Met spectrale camera's blijken kiepers al 4-5 dagen na inhalen (van koelcel naar kas) detecteerbaar, terwijl de eerste symptomen pas na 8 dagen met het blote oog zichtbaar zijn.

Het onderzoek combineerde literatuurstudie, expertinterviews en analyse van eerder uitgevoerde energieberekeningen. Semigestructureerde interviews werden afgenomen met tulpenbroeiers, systeembouwers, onderzoekers en adviseurs. Bij hen werd uitvraag gedaan naar de huidige uitdagingen in klimaatbeheersing, hun ervaring met kiepproblematiek, ventilatiestrategie, visie op spectrale cameratechniek, implementatievoorwaarden en economische overwegingen.

Uit de gesprekken is gebleken dat kiepers nog steeds een significant probleem vormen. Ongeveer driekwart van de telers werkt met een vorm van compartimentering en hanteert preventief een 'overkill systeem' qua ontvochtiging. Het laatste leidt tot verhoogd energieverbruik en niet altijd tot het gewenste resultaat. De sector is op zoek naar een optimale balans tussen energiebesparing en teeltzekerheid, en toont interesse in vroege detectietechnologie, mits deze praktisch implementeerbaar is, er nog bijsturingsmogelijkheden zijn na detectie, en de energiebesparing opweegt tegen de investering.

Bij een referentiebedrijf van 5.000 m² met een gasverbruik van 30.000 m³/broeiseizoen, kan een spectrale camera de huidige overventilatie van 10% terugbrengen, resulterend in 5% energiebesparing (1.500 m³ gas of €600/jaar). Een camerasysteem vergt een investering van ongeveer €24.000 met jaarlijkse kosten van €3.000. De terugverdientijd hangt sterk af van de effectiviteit in het voorkomen van uitval: bij 100% effectiviteit is deze 1,4 jaar, maar bij 20-25% effectiviteit 11,2-21,4 jaar. Met de gebruikte parameters in deze analyse, weegt het voorkomen van uitval zwaarder dan de besparing van energie.

Technisch gezien zijn Vis-NIR camera's (470-900 nm) het meest geschikt, met betrouwbare kalibratie en consistente meetomstandigheden als voorwaarden. Praktisch moet het systeem in het productieproces integreerbaar zijn zonder verstoring, robuust zijn in het vochtige kasklimaat en eenvoudig te bedienen. De techniek moet flexibel zijn voor verschillende teeltsystemen en er moeten duidelijke procedures komen voor metingen en interpretatie van resultaten.

Er is zeker interesse in spectrale cameratechniek voor vroege detectie van kiepers. De techniek is technisch haalbaar, maar vereist verschillende praktische aanpassingen voor implementatie. De potentiële energiebesparing wordt momenteel geschat op 5-10%, maar is alleen niet voldoende om de investering terug te verdienen. De waarde zit voornamelijk in het voorkomen van uitval door kiepers. Voor succesvolle toepassing is verdere validatie nodig met grotere datasets, testen onder verschillende teeltomstandigheden, en onderzoek naar de effectiviteit van ingrijpen na vroege detectie.

Lees hier het onderzoeksrapport