Tholen - Heel wat jaren verbleef pas gepensioneerd teeltadviseur Simon Voogt buiten Nederland. Hij zag kassen in tal van streken. Toch is hij de situatie in Nederland altijd blijven volgen, met speciaal oog voor de tuinbouw, en de toekomst van de sector. Daarover gaat deze bijdrage.
Nederland is wereldleider in de glastuinbouw. Van oudsher is ons land klimatologisch zeer geschikt voor het telen in kassen. Dat er op jaarbasis ook ruim voldoende water valt, helpt ook mee. De klimaatomstandigheden zijn derhalve nog altijd gunstig. Daarover twijfelt Simon niet.
In zijn internationale jaren zag hij vaak genoeg dat veel Nederlandse kennis wereldwijd wordt toegepast. Zelf hielp hij daar ook aan mee, in zijn rol als teeltadviseur. "De Nederlandse glastuinbouw staat bekend om zijn hoge technologische ontwikkeling en kennis, en is een bijzonder innovatieve sector."
Oudere kassen met toekomst
Het begon voor de glastuinbouw zo'n 100 jaar geleden in Nederland. Veel kassen kwamen in het Westland te staan. Tegenwoordig staat dit glastuinbouwgebied onder druk, omdat de omliggende steden groeien en steeds meer ruimte vragen, constateert Simon. "Het glastuinbouwgebied Westland wordt als het ware omkneld. Ruimte voor de nodige schaalvergroting in deze industrie is niet meer aanwezig."
De focus ligt tegenwoordig op clustering van kassen, en het verplaatsen of verwijderen van solitair gelegen kassen. In het Westland staan nog vrij veel kassen die in de zeventiger en tachtiger jaren zijn gebouwd, weet Simon. "Deze opstanden hebben niet de hoogte, zoals de moderne kassen, maar zijn nog uitstekend geschikt voor laaggroeiende gewassen, zoals bijvoorbeeld sla, andijvie, spinazie, bonen en aardbeien."
Ook voor teelten met een zeer korte teeltduur (10 - 12 weken) zoals o.a. mini-komkommers of cannabis voor medicinale doeleinden, ziet hij kansen. "Al deze gewassen kunnen worden geteeld in substraten of zelfs in NFT-systemen, zowel biologisch als conventioneel." Van het inzetten van kassen voor caravanstalling en dergelijke, is hij geen voorstander. "Mogelijk zijn de financiële resultaten van het telen van geschikte gewassen in deze lagere kassen aantrekkelijker dan het verhuren van deze kassen voor stalplaats van caravans", vraagt Simon zich af.
Uitwijken naar de Maasvlakte
Om ruimte te maken voor groei van de sector, zeker als er twijfel is over de toekomst van het telen in kassen in Westland, kijkt de ervaren teeltadviseur naar de Maasvlakte. Hij haalt een stukje historie boven.
"In de jaren zeventig zijn Maasvlakte 1 en 2 aangelegd in de monding van de Maas. Deze aanwinningen van land zijn gebouwd door het leggen van een ringdijk, waarbinnen zand uit de Noordzee werd opgespoten. Evenals indertijd het bouwen van de Deltawerken, zijn deze landaanwinningen vanuit de Noordzee een hoogwaardige technologische ontwikkeling, uitgevoerd door Rijkswaterstaat."
Op Maasvlakte 1 zijn olieraffinaderijen gebouwd en in de jaren zeventig is er een pijpleiding voor het aanvoeren CO₂ naar het glastuinbouwgebied in het Westland aangelegd. "De aanleg van deze aanvoer onder de Waterweg naar het Westland was toen een zeer positieve ontwikkeling voor dit glastuinbouwgebied."
De benaming Maasvlakte geeft al duidelijk aan hoe vlak deze landaanwinning is, stipt Simon in zijn betoog aan. "'Er is met een oppervlakte van 20 km² volop ruimte aanwezig voor het bouwen van glasopstanden. Het bouwen van deze opstanden en het aanleggen van teeltsubstraten behoeft weinig kosten ten behoeve van egalisatie van dit grondoppervlak. Water en CO₂, zijn volop ter plaatse aanwezig! Daarnaast zijn deze Maasvlaktes veel beter ontsloten met grote wegen. Het gehele gebied in het glastuinbouwgebied Westland is zeer slecht ontsloten en ligt vol met rotondes, hetgeen het zware transport van alle glastuinbouwproducten en toelevering zeer bemoeilijkt."
Advies: clusteren en groeien op de Maasvlakte
Simon is bekend met rapporten van onder meer de Rabobank en ING, waar ze verwachten dat Nederland een belangrijke rol in de glastuinbouwtoelevering gaat spelen. Er wordt rekening gehouden met een krimp van het areaal met 10 à 15 procent, en met schaalvergroting, in eerste instantie vooral in de groenteteelt. Die schaalvergroting zet door, zo voorspellen de banken. Maar, stelt Simon, niet in Nederland, want 'ons kleine land is vol.'
Het meest raadzame advies voor de glastuinbouw in Nederland is daarom volgens hem het stichten van geconcentreerde locaties in die provincies, die hiervoor het meest in aanmerking komen, aldus Simon. Landaanwinning vanuit de Noordzee is ook een heel goede optie, als het aan hem ligt. "Begin dan met het bouwen van Maasvlakte 3 en reserveer dan op z'n minst 1000 tot 1500 ha voor glastuinbouw."
Het nieuwe stuk land, waar concreet onderzoek naar wordt gedaan en waarmee 1000 hectare beschikbaar zou kunnen komen, hoeft niet volledig voor uitbreiding gebruikt te worden. Het kan ook deels ingezet worden voor het vervangen van kassen in Westland die plaats moeten maken voor woningbouw. Die woningen zijn nodig om een toename van het aantal mensen op te vangen, waarmee er volgens Simon tegelijkertijd meer vraag naar producten uit kassen, waaronder ook bloemen en planten, zal ontstaan. "Bovendien zal er voldoende aanbod van mensen zijn om in kassen te werken, al zal automatisering ook alleen maar toenemen."
Voor de teelten van tomaten, komkommers, paprika's en aubergines ligt de toekomst voor jaarrond (12 maanden productie) volgens Simon in het zuiden. "Voor jaarrond productie van groentegewassen zoals tomaten, komkommers, paprika's en aubergines is zonlicht in Nederland de beperkende factor. Deze gewassen zullen grootschalig geteeld gaan worden in het zuiden van Europa. Frankrijk, Spanje en Marokko zullen de boventoon in productie gaan voeren. Ditzelfde heb ik zien gebeuren aan de andere kant van de grote plas. Met name Mexico is nu de groentetuin voor de VS."
Eerder schreef Simon al over onder meer licht, water, zuurstof in gietwater en CO₂ en zijn ervaringen daarmee in de internationale tuinbouw door de jaren heen.
